Karakter werkt sinds 2024 aan de implementatie van de Verklarende Analyse (VA). Deze methodiek sluit aan bij de beweging naar Herstelgerichte, integrale netwerkzorg: samen met jongeren en gezinnen kijken naar de hele context en naar wat nodig is om verder te komen. Nina Molendijk, klinisch neuropsycholoog en regiodirecteur Behandelzaken voor regio Gelderland, en Desiree van de Lisdonk, adviseur Leren en Ontwikkelen, vertellen over de ervaringen en lessen tot nu toe.
Van ziekte naar gezondheid
Passende zorg is een belangrijk onderdeel van de nieuwe strategie van Karakter. Binnen Karakter krijgt deze beweging vorm via Route-P. “Vanuit inhoud bekeken gaat het om een omwenteling in hoe we naar psychische kwetsbaarheid kijken”, vertelt Nina. “We willen meer focus op de context, het hele gezin en daarbij behorende interacties. En meer focus op gezondheid.”
Daarbij gaat het om herstelondersteunende, integrale netwerkzorg. “We beginnen met kijken wie er al betrokken is, wie wat doet en waar wij vanuit de specialistische ggz iets kunnen toevoegen. Ook willen we goed begrijpen hoe het komt dat een gezin is vastgelopen en wat de veranderwens is.”
De Verklarende Analyse helpt om die samenhang in beeld te brengen. De methodiek sluit bovendien aan bij de werkwijze van onze netwerkpartners. “We kiezen zoveel mogelijk dezelfde methode als onze partners, zodat je met één taal kunt werken met gezinnen.”
Samen met het gezin
De VA betekent ook een andere manier van kijken naar een hulpvraag. “De Verklarende Analyse gaat echt over het verhaal van het gezin en de jeugdige. Je maakt de analyse samen met het gezin. Voorheen was het vaker de hulpverlener die een analyse over het gezin maakte.” Ook de taal verandert. “Je hebt nog steeds je professionele blik, maar we zijn gewend om behoorlijk in jargon dingen neer te zetten. Bij de Verklarende Analyse wil je het juist helder houden, in de taal van het gezin.”
Niet alleen trainen, maar blijven leren
Karakter startte in 2024 met het trainen van regie- en coordinerend behandelaren. Vanuit Leren en Ontwikkelen heeft Desiree het leertraject vormgegeven. Inmiddels trainen behandelaren hun collega’s.
“Maar trainen alleen is niet genoeg”, vertelt Desiree. “We hebben gekeken: als je geschoold bent, wat doe je er dan vervolgens mee? Hoe kun je ermee werken?”
Daarom is begeleiding in de praktijk een belangrijk onderdeel van de implementatie. Teams hebben vaste intervisiemomenten met een trainer om met eigen casussen te bespreken hoe het werken met de VA gaat. Wat ging goed? Wat was lastig? En hoe kun je iets op een andere manier uitvragen?
“Die ruimte om samen te leren is ontzettend belangrijk”, zegt Desiree. Ook herhalingstrainingen (zogenaamde ‘boosters’) staan op de planning voor 2027. Daarnaast worden behandelaren die de VA niet zelf uitvoeren, maar er wel mee werken, meegenomen via onder meer een e-learning en een verkorte workshop. Zo wordt de VA onderdeel van het hele zorgproces.
Focus en nieuwe inzichten
De eerste ervaringen van behandelaren zijn positief. Uit het monitoronderzoek blijkt dat zij de VA als een bruikbaar hulpmiddel ervaren. Ook zien zij meerwaarde in het samen met het gezin maken van de analyse. Een belangrijke opbrengst is de focus die de methodiek brengt. “Je wilt op maximaal drie verschijnselen inzetten en niet op tien. De Verklarende Analyse helpt om focus te houden en keuzes te maken. Waar zijn wij voor? Waar kunnen we samen met andere partijen iets in betekenen? En wat hoeft niet per se bij ons?”
Dat kan ook leiden tot andere keuzes in de zorg. Desiree vertelt over een voorbeeld van een behandelaar waarbij tijdens het maken van de VA duidelijk werd dat de vraag waarmee een gezin kwam, veel meer gekoppeld was aan een onzekere financiële situatie in het gezin.
Of een collega die door deze manier van werken een ingrijpende ervaring als belangrijke factor boven water haalde, waar eerder niet bij was stilgestaan.
Nina herkent dat de methodiek helpt om concreet te blijven. “Soms heb je de neiging om te denken: we hebben de samenhang redelijk scherp. De VA helpt om het nog een keer concreet te maken en ook met het gezin te checken: is dit het nu? Begrijp je het? Dat geeft heldere aanknopingspunten voor behandeling en schept heldere verwachtingen waar je samen aan wilt werken.”
Een organisatiebrede verandering
De implementatie laat ook zien dat een nieuwe methodiek meer vraagt dan een training. “Het is geen kunstje”, zegt Nina. “Het is echt op een andere manier kijken naar mentale gezondheid en het gezin. Ook je eigen positie als professional is anders.”
Volgens Desiree zijn vanuit borging drie zaken belangrijk: commitment en draagvlak vanuit het management, daar waar nodig aanpassen van de werkprocessen zoals de intake en blijvend investeren in het leren. Professionals hebben ruimte nodig om te oefenen en ervaringen uit te wisselen. “Je moet het steeds terug laten komen.”
Samen verder
De ambitie van Karakter reikt verder dan de eigen organisatie. Nina: “Er blijft een groep kinderen en jongeren die specialistische hulp nodig heeft. Die willen we blijven bedienen. door eerder samen te werken en elkaars expertise te benutten, kan mogelijk ook intensieve zorg worden voorkomen. Zo kan bijvoorbeeld door meer consultatie te bieden aan samenwerkingspartners onze expertise eerder en op andere manieren worden ingezet. Ook ziet Karakter kansen om samen met partners de Verklarende Analyse te gebruiken om beter in kaart te brengen wat nodig is en wie wat doet.
Voor een duurzame verandering is vooral volhouden belangrijk. “Dit is niet zomaar voor elkaar. Je moet met elkaar vasthouden wat je afspreekt, het goed uitvoeren en het een kans geven.”
Desiree heeft tot slot een praktische boodschap voor organisaties die met de Verklarende Analyse aan de slag willen: “Ga het wiel niet opnieuw uitvinden. Haal ervaringen en materialen op bij collega-instellingen. Dat bespaart je veel tijd. Wij hebben zelf ook veel trial-and-error gehad.”
En Nina vat de bredere beweging samen: “We doen het samen. Samen brengen we de mentale gezondheid van jongeren een stapje verder.”