Wanneer de jeugdhulp vastloopt, komt het Regionaal Expert Team (RET) in beeld: professionals uit de ggz, de LVB-zorg, de orthopedagogiek en andere disciplines die samen naar een nieuwe richting zoeken voor een jongere of gezin. Sinds 2023 schuift in de regio JeugdFV ook een ervaringsdeskundige aan: Ellen Schuttert, van Team Ed. Francien van Andel, voorzitter en coördinator van het RET JeugdFV, is enthousiast. “Het voegt iets toe wat wij als hulpverleners, hoe goed we het ook bedoelen, niet zelf kunnen bieden.” Wat dat oplevert en waarom het idee nog niet overal even vanzelfsprekend is vertellen Ellen en Francien in dit artikel.
Een andere ingang, geen extra hulpverlener
Binnen het RET is de ervaringsdeskundige geen behandelaar en geen beslisser, maar een gelijkwaardige gesprekspartner naast de jongere en de ouder. Het verschil zit ergens anders, legt Francien uit: “Ellen krijgt regelmatig net wat meer los, of een ander antwoord dan wij. Dat komt door vertrouwen en een gedeelde taal: zij heeft zelf iets vergelijkbaars meegemaakt en dat voelen mensen.” Voor jongeren die tegenover tien of meer hulpverleners zitten, is dat geen overbodige luxe: “Ze klappen dan al snel dicht, terwijl ze wel degelijk een mening hebben.”
Wat het oplevert
Die winst zit in wat er boven tafel komt. Ellen spreekt ouders en jeugdige al vóór het overleg, hoort signalen die nog niet in een dossier staan en deelt die vooraf met het kernteam. Tijdens het overleg helpt ze jongeren hun woorden te vinden en achteraf belt ze na hoe het is beleefd. Hoe groot het verschil kan zijn, illustreert een casus die Francien is bijgebleven: een meisje van bijna 18, van wie haar moeder ver buiten de regio woonde en met wie amper nog contact was. Jeugdbescherming twijfelde of terugkeer naar huis wel kon. Ellen en Francien reisden ervoor naar de moeder en spraken zo apart met moeder en dochter. Ze ontdekten dat de vork anders in de steel zat. Er waren eerdere afspraken gebaseerd op een situatie die inmiddels was veranderd. Het meisje ging alsnog bij haar moeder wonen. Francien noemt het een van de mooiste zaken die ze heeft meegemaakt: niet omdat er iets spectaculairs gebeurde, maar omdat de oplossing simpel bleek zodra iemand het vertrouwen kreeg om écht te luisteren.
Die meerwaarde reikt volgens Francien verder dan het gesprek met een jongere en ouder: ze houdt ook het kernteam zelf scherp op de vraag of een plan werkelijk aansluit bij wie er aan tafel zit, en vergroot de kans dat een advies ook echt gedragen wordt. Iets dat volgens haar bovendien steeds vaker wetenschappelijk wordt onderbouwd. Daarnaast blijft er een principiëler argument: cliëntparticipatie is een recht, geen gunst. “Niet praten over, maar praten mét. Dat is de kern van wat we doen.”
Liever te vroeg dan te laat
Vertrouwen kost tijd om op te bouwen en het levert dus ook winst op als het vroeg wordt ingezet. Francien noemt een casus waarin zij al maanden eerder had voorgesteld om Ellen te betrekken, maar waarin dat er door de drukte niet van kwam, totdat een crisis het overleg alsnog nodig maakte. “Achteraf denk ik weleens: had die vertrouwensband eerder kunnen ontstaan, was dit dan sneller op de rit gekomen? Dat weet je nooit zeker. Maar het scherpt wel mijn overtuiging dat we het liever te vroeg dan te laat inzetten.”
Een taboe dat langzaam kantelt
Dat de rol van ervaringsdeskundige binnen het RET JeugdFV zo gewaardeerd wordt, betekent niet dat ze overal al vanzelfsprekend is. Ellen merkt bij sommige hulpverleners nog terughoudendheid: “Ik snap het soms wel: waarom kan ik het zelf niet uitleggen? Ik ben toch de casusregisseur.” Overtuigen doet ze niet met woorden, maar door te laten zien wat het oplevert en dat werkt. “Je merkt dat het doorwerkt zodra hulpverleners het een keer hebben meegemaakt. Na zo'n goede ervaring kiezen ze in de toekomst vaker voor een gesprek met de ervaringsdeskundige.” Steeds meer professionals ervaren dus zelf wat ervaringsdeskundigheid toevoegt en dat weegt kennelijk zwaarder dan de terughoudendheid die er nog is. Ellen sluit af met waarom het werkt: “Als mensen het gevoel hebben dat ze worden gehoord, vinden ze makkelijker de motivatie om mee te werken. Ook als het advies niet is wat ze hoopten. En dat begint bij vertrouwen.”